Menu strony Strona główna Śladów
   
Ślady > Archiwum > 2007 > lipiec / sierpie??

Ślady, numer 4 / 2007 (lipiec / sierpie??)

Ko??ci????. Ziemia ??wi?ta

Chrze??cijanie w Ziemii ??wi?tej: historia i proroctwo

Od kazania ??w. Paw??a a?? po dzie?? dzisiejszy. Troska chrze??cijan o miejsca, w kt??rych ??y?? Chrystus.

Javier Velasco Yeregui


Troska chrze??cijan o wsp??lnot? chrze??cija??sk? w Ziemi ??wi?tej istnieje tak dawno jak samo kazanie ??w. Paw??a. Oko??o 50 roku naszej ery, zobowi?za?? si? on przed Jakubem, Kefasem i Janem, najwi?kszymi autorytetami Ko??cio??a, do pomocy potrzebuj?cej Jerozolimie. Z tego te?? powodu zorganizowa?? zbi??rki pieni?dzy w??r??d Galat??w (1 Kor 16, 1), w Koryncie (1 Kor 16, 1-4), w Macedonii (2 Kor 8, 1-5) i w rzymskiej prowincji w Azji (Dz 20, 4-5). Ten gest Ko??cio????w, kt??re nawr??ci??y si? z poga??stwa skierowany ku judeochrze??cija??skiej wsp??lnocie w Jerozolimie, Pawe?? okre??li?? terminem ????aska i wsp????dzia??anie?, kharis kai koinonia (2 Kor 8, 4), gdy?? wyra??a?? on jedno??? zar??wno w przestrzeni (communio), jak i w czasie (traditio) pomi?dzy Ko??cio??em wielkodusznych, a Ko??cio??em, ??w kt??rym spe??niaj? si? Pisma? (Dz 13, 27).

Dwadzie??cia wiek??w p????niej, jerozolimski Ko??ci???? nadal pozostaje szczeg??ln? ikon? Ko??cio??a, nadal pozostaje imago Ecclesiae, kt??re wci??? uosabia si? w znakach pokory i s??abo??ci. St?d pochodzi te?? jego si??a, gdy?? poza byciem rzeczywisto??ci? przechowuj?c? miejsce zbawienia, ten jerozolimski Ko??ci????, wraz ze swoim bogactwem i sprzeczno??ciami, reprezentuje ca??? chrze??cija??sk? histori?. Wschodni teologowie chrze??cija??scy lubi? odczytywa? Ko??ci???? rozdzielony w pierwszych wiekach jako odbicie ??ycia samego Boga: Rzym czy kultura ??aci??ska, greckie Bizancjum i chrze??cija??ski Wsch??d kultury aramejskiej reprezentuj? sam? piecz?? trynitarnego Boga, kt??ry objawia si? w historii swojego Ko??cio??a. To, ??e dzi?? nie ma tej jedno??ci w r????norodno??ci jest tylko i wy???cznie win? samego cz??owieka. Trzy formy jedynego Ko??cio??a ?? w swym bogactwie i stosunku wobec siebie ?? ukszta??towa??y chrze??cija??stwo w Ziemi ??wi?tej ju?? od pierwszych wiek??w. To, co dzi?? dziedziczymy z tej przebogatej historii, w tak trudnej obecnie rzeczywisto??ci, staje si? proroctwem na przysz??o???. Oto klucz do zrozumienia to??samo??ci i misji Ko??cio????w i wsp??lnot eklezjalnych w Ziemi ??wi?tej.

Trudno jest dzi?? jasno zrekonstruowa? struktur? Ko??cio??a w Palestynie rzymskiej w pierwszych trzech wiekach naszej ery. Wiemy, ??e istnia??y wsp??lnoty judeochrze??cija??skie i wsp??lnoty nawr??conych pogan. By?? to czas m?czennik??w, czas uczonych jak Orygenes oraz czas mistrz??w obrony logiki chrze??cija??skiej wobec imperialnego systemu religijnego i filozoficznego, jak ??w. Justyn, pochodz?cy z tak dzi?? udr?czonego Nablus. W IV w., wraz  z legalizacj? nowej religii, otwiera si? epoka ??wietno??ci Jerozolimy podniesionej do rangi patriarchatu: jej wierni reprezentowali Ko??ci???? powszechny. W tamtych wiekach ??y?? ??w. Hieronim, kt??ry by?? autorem dzia??a?? pozwalaj?cych ??aci??skiemu ??wiatu pozna? Bibli? napisan? po hebrajsku i grecku. Obok niego trzeba wymieni? mnich??w przybywaj?cych do Betlejem czy na G??r? Oliwn? z Rzymu. W Bazylice Kalwarii i Grobu Pa??skiego s??ycha? ??w. Cyryla, g??osz?cego w j?zyku greckim kazania, t??umaczone symultanicznie na syryjski i aramejski (jak czytamy w ??wiadectwie pielgrzymuj?cej Hiszpanki Egerii z ok. 382 r.). Mnisi wschodni, mieszkaj?cy na pustyni judzkiej, kt??rej najbardziej znane klasztory dotrwa??y do naszych czas??w, dokonali wielkiego dzie??a ewangelizacji pustynnych plemion arabskich. Przyk??adem tego mo??e by? klan Beduin??w Aspebet, kt??rzy przyj?li wiar? chrze??cija??sk? dzi?ki pracy mnicha Eutimio w pierwszych latach V w., a kt??rych biskup uczestniczy?? p????niej (431 r.) w Zgromadzeniu w Efezie jako ??biskup namiot??w?.

Podczas powa??nego roz??amu eklezjalnego w V w., kt??ry odci??? niekt??re Ko??cio??y Wschodnie, Jerozolima pozosta??a zwi?zana z Rzymem i prawos??awnym Konstantynopolem. Wierni Palestyny pozostali w ten spos??b wierni prostej wierze wyznawanej w miastach cesarskich: byli to malechici lub ludzie cesarza (po aramejsku ??malek?). Natomiast w??r??d ludno??ci wiejskiej przewa??a??a wiara tych, kt??rzy p????niej zostali uto??samieni ze starymi Ko??cio??ami Wschodu.

 

Islam i krucjaty

Islam pojawi?? si? w Ziemi ??wi?tej kiedy w lutym 638 r. kalif Omar wjecha?? do Jerozolimy. By?? to podb??j pokojowy lecz bezlitosny. Z czasem cz???? miejscowych chrze??cijan (Syryjczycy, Arabowie i inni) przeszli na religi? Mahometa, natomiast pozostali zachowali wiar? swych przodk??w wraz z ich rytami, integruj?c si? jednocze??nie z now? kultur? arabsk?. Integracja ta by??a na tyle silna, i?? obecni chrze??cijanie w Ziemi ??wi?tej (i na ca??ym Bliskim Wschodzie) poczuliby si? g???boko ura??eni, gdyby kto?? o??mieli?? si? stwierdzi?, ??e nie przynale??? oni do kultury arabskiej poprzez j?zyk, ubi??r czy mentalno???. Wobec tego wszystkiego, ka??da forma ko??cielna pozostaje jako charakterystyczna dla to??samo??ci coraz to mniejszej wsp??lnoty chrze??cija??skiej. W tym kontek??cie katoliccy biskupi Ziemi ??wi?tej wypowiedzieli ostatnio takie s??owa: ??Na Wschodzie bardzo zwa??amy na nasz? liturgi? i nasze tradycje. Jest to liturgia, kt??ra podczas d??ugiej historii odegra??a wielk? rol? w zachowaniu wiary chrze??cija??skiej w naszych krajach. Rytua?? jest bowiem jak dow??d to??samo??ci i nie jest on tylko sposobem modlitwy wyr????niaj?cym nas spo??r??d innych?.

Przerwa w krucjatach (XI-XII w.) ukaza??a, przynajmniej pocz?tkowo, niezrealizowany zamiar narzucenia ziemiom Wschodu chrze??cija??stwa ??aci??skiego. I w??a??nie z tego niepowodzenia zrodzi??a si? alternatywna propozycja ??w. Franciszka. Chodzi??o o now? form? obecno??ci, kt??ra by??aby zupe??nie r????na od tej, prezentowanej przez rycerzy frankijskich. Bracia, kt??rzy pozostali na Cyprze, by m??c zaj?? si? ??wi?tymi miejscami i wiernymi chrze??cijanami, z trudem wnie??li tam ow? form? obecno??ci w XIV w.

 

Chrze??cijanie dzisiaj

Bez cierpliwo??ci, pokory i m?cze??stwa wielu syn??w biedaka z Asy??u, pielgrzymowanie do Ziemi Pi?tej Ewangelii by??oby dzi?? dla katolik??w niezwykle trudne (Pawe?? VI nazwa?? Ziemi? ??wi?t? ??Pi?t? Ewangeli??, gdy?? zachwyca ona, jak ??adna inna ?? przyp. t??um.). to w??a??nie dzi?ki pracy apostolskiej Franciszkan??w, ka??de sanktuarium jest dzi?? siedzib? katolick? wsp??lnoty arabskiej rytu ??aci??skiego. Kiedy w XIX w. do Ziemi ??wi?tej przyby??y misje anglika??skie, protestanckie i prawos??awne z Rosji, Ko??ci???? katolicki odnowi?? diecezj? ??aci??sk? w formie patriarchatu Jerozolimskiego, kt??ry dzi?? liczy oko??o 30.000 wiernych w Izraelu, na terenach Jordanii, Gazy i na Cyprze. Obok nich pozostaj? katolicy nale???cy do Ko??cio????w Wschodnich zjednoczonych z Rzymem, jak grekokatolicy (45.000 wiernych), Maronici pochodzenia p????nocnego, Liba??czycy (4.000), Syryjczycy, Armeni, Koptowie i Chaldejczycy (kilkuset lub kilkudziesi?ciu). Obraz tej katolickiej ??rodziny? nie by??by kompletny bez przypomnienia o wsp??lnocie pos??uguj?cej si? j?zykiem hebrajskim (kilkaset os??b),kt??ra b?d?c w samym centrum hebrajskiego ??wiata kulturalno-religijnego, wiele razy w milczeniu daje ??wiadectwo o spe??nieniu obietnic z??o??onych ojcom Izraela. Jak w IV w., tak i dzisiaj Ziemia ??wi?ta jest domem wszystkich chrze??cijan, kt??rzy wbrew wszystkiemu wol? okre??la? si? wsp??lnym przydomkiem ??chrze??cijanie?. W ten spos??b staj? si? oni bliscy cz??onkom innych Ko??cio????w czy wsp??lnot ko??cielnych, z kt??rymi nie ??yj? w pe??nej komunii (prawos??awni, Ko??cio??y Wschodnie, protestanci). Stanowi? oni 2% ca??ej populacji, ??ci??ni?tej mi?dzy islamem i judaizmem. Ka??da historyczna zmiana odcisn???a na nich sw??j ??lad. Ta ostatnia, jak? jest konflikt arabsko-izraelski, jest bardzo krwawa. Tak??e oni musz? dzieli? cierpienia i pogr????ki, b?d?c Arabami ??nie muzu??manami, czy Izraelczykami ?? nie ??ydami. W??a??nie dlatego, wobec pokusy emigracji, nios? oni nadziej? i pojednanie, kt??re jest zawarte w sercu Ewangelii. W ca??ej tej historii wida?, jak wielk? warto??? posiada proroctwo tego Ko??cio??a, do kt??rego przybli??anie si?, nawet je??li tylko przez pielgrzymk?, jest ????ask? i wsp????dzia??aniem?, jak twierdzi?? ju?? sam ??w. Pawe??.

 

* Dyrektor Hiszpa??skiego Instytutu Biblijno-Archeologicznego w Jerozolimie


Polska strona Ruchu CL   |   Kontakt z redakcją