Menu strony Strona główna Śladów
   
Ślady > Archiwum > 2015 > maj / czerwiec

Ślady, numer 3 / 2015 (maj / czerwiec)

W stron? Meetingu 20-26 sierpnia

Brak jest ??yciem

Czego brakiem jest ten brak, o serce, kt??ry wype??nia ci? niespodziewanie? Psychoanalityk MASSIMO RECALCATI mierzy si? z tematem tygodnia w Rimini

Giuseppe Frangi


??Wsp????czesny niepok??j nie wynika z braku, ale z przepe??nienia, z poczucia uwi?zienia w systemie, kt??ry nas oplata i uciska i wydaje si? przyzwala? ?? nawet w wyobra??ni ?? na inny ??wiat, inny horyzont???. Massimo Recalcati, psychoanalityk, pisuj?cy na ??amach ??La Repubbliki?, badacz kondycji wsp????czesnego cz??owieka, lubi obala? stereotypy: ??brak? nie jest czym?? ??mniej?, ale jest potencjalnym ??wi?cej?. Poniewa?? to w??a??nie ??wiadomo??? braku wprawia w ruch pragnienie, a wraz z pragnieniem ca??e cz??owiecze??stwo?? ??Jacques  Lacan [1901??1981, francuski tw??rca i reformator szko??y psychoanalizy ?? przyp. red.] twierdzi??, ??e jedyn? prawdziw? win? cz??owieka jest rezygnacja z w??asnego pragnienia ?? wyja??nia. ?? Psychoanalityczna medycyna kliniczna potwierdza, ??e poczucie nieszcz???cia cz?sto wi???e si? z tym, ??e nasze ??ycie nie zbiega si? z tym, czego pragniemy?.

Recalcati w??a??nie opublikowa?? ksi???k?, kt??ra ju?? sta??a si? bestsellerem. Po raz pierwszy zajmuje si? w niej postaci? matki (Le mani della madre ?? ??R?ce matki?, wyd. Feltrinelli). Pisze o fascynuj?cym zagadnieniu, wsp????czesnym ??zak??adniku? zbyt wielu ideologicznych schematyzm??w. Problem ??braku? zajmuje naczelne miejsce w jego refleksji skupionej wok???? do??wiadczenia macierzy??stwa. ??Matka ca??? sob? do??wiadcza braku, nie ukrywa go, nie zataja, nie odsuwa, ale go podarowuje ?? pisze Recalcati. ?? Ofiarowanie swojego braku ?? w??asnej niewystarczalno??ci i w??asnej krucho??ci ?? posiada t? sam? nieoszacowan? warto???, co ofiarowanie swoich r?k i swojego oblicza. Zdaniem Lacana chodzi o najdoskonalsz? definicj? mi??o??ci: kocha? znaczy oddawa? Komu?? Innemu to, czego si? nie ma?. Brak jest tematem najbli??szego Meetingu w Rimini, w kt??rym Recalcati pomimo najszczerszych ch?ci nie b?dzie m??g?? wzi?? udzia??u z powodu wcze??niej podj?tych zobowi?za??.

 

Tytu??em Meetingu jest wers Mario Luziego: ??Czego brakiem jest ten brak, o serce, kt??ry wype??nia ci? niespodziewanie??. W jakim sensie, Pana zdaniem, brak mo??e by? czym??, co wype??nia serce cz??owieka?

Brak nie jest nieszcz???ciem, kar?, okaleczeniem ??ycia. Takie stanowisko jest stanowiskiem nihilistycznym. Nie to mnie interesuje. Psychoanaliza uwidacznia, ??e brak jest tw??rczy, poniewa?? stanowi ??yciowe po??ywienie dla naszego pragnienia, kt??re jest nie tylko nostalgicznym p??aczem za nieosi?galn? pe??ni?, ale pot?g?, przekszta??caj?c? energi?, czyni?c? brak warunkiem otwarto??ci na Kogo?? Innego, bogat? w ??ycie i ??wiat, zdoln? wype??ni?, jak pisze poeta, serce cz??owieka.

 

Do??wiadczenie ??braku? jest dzisiaj do??wiadczeniem trudnym do zaakceptowania. Wci??? pojawia si? roszczenie posiadania. Jak mo??na uczyni? wy??om? Jak potraktowa? to do??wiadczenie powa??nie?

Je??li, na przyk??ad, czyni si? odniesienie do do??wiadczenia macierzy??stwa, wystarczaj?co dobre macierzy??stwo nie jest do??wiadczeniem posiadania czy te?? przyw??aszczenia, nie jest umocnieniem ??ja?. Przeciwnie. Zostanie matk? jest radykalnym otwarciem si? na przyj??cie Kogo?? Innego. W tym sensie dobr? matk? ?? odnios? si? tu do biblijnego epizodu o dw??ch matkach staj?cych przed s?dem kr??la Salomona ?? jest ta, kt??ra potrafi zrezygnowa? z posiadania syna, by ocali? jego ??ycie. Czy nie jest to przypadkiem jeden z najwi?kszych dar??w macierzy??stwa? Utraci? dziecko, kt??re si? urodzi??o? Utraci? swoje dziecko, pozwoli? mu odej???, cieszy? si? jego wolno??ci?.

 

Jaka jest relacja mi?dzy do??wiadczeniem braku a pragnieniem?

Pragnienie ukazuje brak zamieszkuj?cy w ludzkiej istocie, jest jego najczystszym wyrazem. Tak jak przydarza si? to zakochanym, kt??rzy spotykaj? si? po okresie roz???ki: nie pytamy ukochanego, co nam przyni??s??, nie atakujemy go pytaniem dotycz?cym posiadania. Pytanie mi??o??ci jest zawsze takie samo: czy odczuwa??e?? m??j brak? Czy moja nieobecno??? by??a dla ciebie obecno??ci??

 

Napisa?? Pan: ??To transcendencja pragnienia matki czyni mo??liw? transcendencj? pragnienia syna?. Czym jest ta transcendencja pragnienia?

Pragnienie matki nie jest pragnieniem posiadania czy te?? rozporz?dzania dzieckiem. Jest raczej otwarto??ci? na dziecko. Macierzy??stwo nie jest do??wiadczeniem skoncentrowania, ale zdekoncentrowania. Gdyby??my chcieli p??j??? w stron? paradoksu, mogliby??my powiedzie?, ??e pragnienie matki nie chce mie? dziecka, ale chce je utraci?. Jest to rado???, kt??rej matka do??wiadcza na widok owocu swojego ??ona ucz?cego si? chodzi? czy m??wi?, patrz?c, jak wchodzi w ??wiat. To dziecko, kt??re matka chroni??a w swoim ??onie i kt??re karmi??a swoj? krwi?, nigdy do niej nie nale??y, nigdy nie jest jej dzieckiem, poniewa?? to dziecko zawsze jest innym ??yciem, innym ??yciem, nie jej, ??yciem nieznanym. W tym sensie transcendencja pragnienia matki, jej otwarcie na inne ??ycie dziecka, ustanawia transcendencj? pragnienia dziecka, ustanawia jego ??ycie jako ??ycie wolne, jako nie jej ??ycie.

 

?? propos pragnienia, w swojej ksi???ce m??wi Pan o ??pragnieniu, kt??re nie jest anonimowe?. Czy istnieje anonimowe pragnienie?

Macierzy??ska troska jest trosk? potrafi?c? ust?pi? miejsca szczeg????owi, konkretnemu ??yciu dziecka. Nie jest to troska, kt??r? posiadaj? wszyscy, anonimowa w??a??nie. Jest to zawsze troska okazywana konkretnej osobie, dziecku jako dziecku jedynemu. Unaocznienie tego zasadniczego aspektu macierzy??skiej troski posiada polityczn? donios??o??? w mojej ksi???ce: w czasie zdominowanym kapitalistycznym dyskursem panoszy si? absolutna beztroska, totalny brak troski o szczeg????, anonimowa generalizacja, depersonalizacja, dehumanizacja wi?zi spo??ecznych. Zawsze interesuj? mnie punkty oporu i antagonizmu wobec tego nihilistycznego od??amu naszych czas??w. Ostatnio zwraca??em uwag? na mi??o??? jako czynnik przeciwstawienia si? kapitalistycznemu dyskursowi. Ale tak??e najwi?ksza lekcja macierzy??stwa, kt??r? jest umiej?tno??? uszczeg????awiania trosk, jest punktem oporu wobec szerz?cego si? konformizmu w??a??ciwego naszym czasom niedbalstwa.

 

Pisa?? Pan w jednym z artyku????w na ??amach ??La Repubbliki?: ??Co si? dziedziczy, je??li nie dziedziczy si? Kr??lestwa, je??li nie jest si? dzie?mi Kr??la? W dziedziczeniu liczy si? przekazywanie pragnienia z jednego pokolenia na drugie. Jest to spos??b, w jaki nasi ojcowie nauczyli si? ??y? na tej ziemi, pr??buj?c nada? sens swojej egzystencji?. By? dziedzicem znaczy wi?c by? ??wolnym cz??owiekiem??

Bycie dzie?mi, jak wskazuje s??owo Jezusa, nie jest jednym z wielu stan??w, ale definiuje ludzkie ??ycie w jego istocie. Wszyscy jeste??my dzie?mi. I jako dzieci wszyscy mamy za zadanie sta? si? dziedzicami. Humanizacja ??ycia dotyczy aktu albo, lepiej, ruchu dziedziczenia. Co zrobili??my z tym, co otrzymali??my od Kogo?? Innego? Nie ma ludzkiego ??ycia bez tego ruchu podmiotowego wznawiania tego, co Kto?? Inny, od kt??rego pochodzimy, uczyni?? z nas samych. Wolno??? nie oznacza braku uwarunkowa??, nigdy nie jest absolutna, ale precyzyjnie definiuje ten ruch pojedynczego wznawiania przeznaczenia, kt??re Kto?? Inny w??o??y?? na barki naszego ??ycia.

 

W PROGRAMIE

Wraz z kard. Jeanem-Louisem Tauranem Meeting 2015 (20??26 sierpnia) zainauguruj? Azzedine Gaci, rektor otoma??skiego meczetu w Villeurbanne, i Ha??m Korsia, wielki rabin Francji, bior?c udzia?? w spotkaniu: ??Religie s? cz???ci? rozwi?zania, a nie problemem?.

Ksi?dz Juli??n Carr??n i Joseph Weiler b?d? rozmawia? o ??Abrahamie, narodzinach ?ja?, wsp????czesnych wyzwaniach?.

??rodkowy Wsch??d i jego m?czennicy s? tematem spotkania, na kt??re zostali zaproszeni ksi?dz Douglas Bazi, proboszcz z Erbil w Iraku, i biskup pomocniczy Garissyw Kenii Joseph Alessandro. O islamie i demokracji b?d? rozmawia? Rafaa Ben Achour, s?dzia afryka??skiego Trybuna??u Praw Cz??owieka, Tania Groppi,profesor prawaz  uniwersytetu w Sienie, Ibrahim Kaboglu, profesor prawa konstytucjonalnego w Istambule; Adel Omar Sherif z egipskiego Trybuna??u Konstytucyjnego. Noam Chomsky zabierze g??os na temat j?zyka i zrozumienia. Odb?dzie si? tak??e rozmowa: o ub??stwie z kard. Georgem Pellem; o szkole z Luigim Berlinguerem; o astronomii z astrofizykiem Duccio Macchettim i astronaut? Robertem Vittorim.                                                                                                                                                                                


Polska strona Ruchu CL   |   Kontakt z redakcją